جمعه ٠٩ خرداد ١٣٩٩
اوقات شرعی
اخبار > کرونا


    نسخه چاپي    ارسال به دوست   

 

   کرونا

 
    

سلسله مباحثی پيرامون اقتصاد كرونا

دفتر دوم: به قلم دکتر رحمان سعادت (استادیار گروه اقتصاد دانشگاه سمنان)

چه راهبردی برای عبور اقتصاد ایران از  شرایط کرونا مناسب است؟

(سیاست پولی انبساطی حداقلی، توزیع بسته های کالای اساسی حداکثری)

       اگر بخواهیم شرایط حاکم بر اقتصاد ایران در چند ماه گذشته را در یک جمله توصیف کنیم، بهتر است بگوییم اقتصاد ایران با ترکیبی از بیماری­های اقتصادی و بیماری کرونا مواجه است و با آنها دست و پنجه نرم می کند. در طول چند دهه گذشته اقتصاد ایران به دلایل متعدد (از جمله تورم بالا، بهره­ وری پایین، تحریم ها) پیچیده شده بود، متاسفانه کرونا این پیچیدگی را دو چندان کرده است. این که منشاء کرونا چین، آمریکا، اروپا یا حتی آفریقا هست، در شرایط فعلی دردی از ما دعوا نمی­کند. آن چیزی که اکنون مهم می نماید این است که چگونه می توانیم کالبد رنجور اقتصاد ایران را در مقابل کرونا مقاوم و مستحکم نماییم. اما سئوال اساسی تر هم این است که به چه روش و شیوه ای می­توان از شرایط کرونایی با کمترین هزینه اقتصادی عبور کرد؟ و نهایتاَ چه راهبردی برای عبور اقتصاد ایران از شرایط کرونایی بهینه و منطقی است؟

برای بررسی و تحلیل و پاسخ به این سوالات بهتر است، ابتدا نگاهی گذرا بر شرایط موجود اقتصاد ایران داشته باشیم. سپس به بررسی آسیب های اقتصادی کرونا و راهبردهای و استراتژی های عبور از عصر کرونا بپردازیم. اقتصاد ایران، اقتصادی متورم با بهره­وری پایین است. اقتصاد وابسته به نفتی که دیگر در آن از درآمدهای کلان نفتی خبری نیست و تحریم های اقتصادی همچنان تهدیدهای برای ایران فراهم کرده است. این ها  خلاصه ای از رنج های اقتصاد ایران است، رنج های که هر کشوری را از پا در می آورد. اما ایران عزیز همچنان پایدار است، دلیل پایداری اقتصاد ایران در این است که در مقابل رنج های اقتصادی، این سرزمین گنج های را در اختیار دارد که توسل و توجه به آنها می تواند همچنان ایران را به آینده روشن امیدوار نگه دارد. وجود منابع زیر زمینی و رو زمینی فراوان، سرمایه اجتماعی بالا، برخورداری از اقلیم متنوع کشاورزی و فرهنگی و معنوی، انباشت سرمایه انسانی و شرایط سوق الجیشی اقتصاد سیاسی، پتانسیل و ثروتی است که کمتر کشوری به صورت یکجا از آن بهره­مند است. در این میان، اگر مدیریت صحیح چاشنی آن شود ایرانی که امروزه از نظر سیاسی و نظامی قدرت منطقه ای محسوب می شود، قدرت منطقه ای اقتصادی ایران دور از ذهن نیست.

این که اقتصاد ایران بتواند از بحران کرونا عبور کند، به نظر کار دشواری برای ایران نخواهد بود. چرا که اقتصادی که توانسته در مقابل تحریم های فلج کننده دوام بیاورد، می تواند از این دوره عبور کند. علت اینکه که اقتصاد ایران بهتر از کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، انگلیس و فرانسه در مقابل کرونا عمل نماید، این است که به هرحال در طول چهار دهه گذشته ایران تورم و رکود شدید را تجربه کرده است و آب دیده شده است و با شرایط سخت بیگانه نیست. اما آنچه که مهم می نماید این است که مناسبترین سیاست و راهبرد در شرایط کرونایی چیست. سیاست های که پیامدهای ناشی از کرونا را به حداقل برساند و عوارض جانبی این سیاست ها منطقی قابل تحمل باشد و بر بخش های مختلف اقتصادی اثر سوء نداشته باشد.

اما بیماری کرونا چگونه اقتصاد جهانی و اقتصاد ایران را متاثر می نماید؟ شاید یک صد سال بوده که جهان بیماری به این گستردگی را به خود ندیده است. عمده تفاوت پیامد اقتصادی کرونا با سایر بیماری ها به این صورت است که این بیماری به صورت غافل گیر کننده همه بخش های اقتصادی را متاثر کرده است و اقتصاد را به یک باره دچار افت شدید نموده است. اولین اثر شرایط کرونای، بیکاری گسترده و در ادامه آن تورم ناشی از کاهش تولید است. بیماری های دیگر آثار خرد و محلی و منطقه ای داشتند، در صورتی که کرونا آثار کلان و جهانی دارد به نحوی که پس از کرونا ما دنیای متفاوت از قبل کرونا را مشاهده خواهیم کرد.

سوالی که اینجا مطرح است اینست که بهترین راهبرد برای عبور اقتصاد ایران از شرایط کرونایی چیست؟  عده ای از کارشناسان بر این اعتقاد هستند که از تجربیات کشورهای دیگر استفاده کنیم. این امر تا حدودی درست است. اما نمی تواند بطور کامل برای ایران تجویز شود. به دلیل اینکه اقتصاد ایران از مشکلات اقتصادی ویژه ای رنج می برد و هرگونه سیاست غلط اقتصادی ممکن نه تنها گره ای از وضعیت کرونایی را باز نکند، بلکه آسیب های جبران ناپذیری بر اقتصاد کشور به جا بگذارد. در نتیجه، پیشنهاد این است که ضمن بررسی تجربیات سایر دول، شرایط ایران در نظر بگیریم.

 عمده اثرات نامطلوب کرونا را بر اقتصاد را می توان به دو دسته تقسیم کرد. نخستین اثر آن، تعمیق فقر اقتصادی  و خلق بحران کالری و تحدید حداقل معاش در اقتصاد خانوار است. دومین مسئله تاثیر بر بنگاههای اقتصادی است. بنابراین دسته اول آسیب دیدگان کرونا را می توان خانواده های کم بضاعت دانست که معاش آنها از سویی به خاطر از دست دادن کسب و کار محدود شده و از طرف دیگر تورم روز افزون تامین نیازهای اولیه زندگی را برای آنها به شدت دشوار می نماید. دسته دوم افراد و بنگاه های اقتصادی هستند توان و پس انداز لازم برای این دوران سخت را دارند. اما بنگاه، کارگاه و کارخانه آنها به دلیل کرونا در آستانه تعطیلی و زیان گسترده قرار دارند.

به هرحال ایران در بین دو مرز فلاکت اقتصادی و آستانه ابر تورمی قرار می گیرد. ممکن است دولت برای تامین مالی کشور و قشر آسیب پذیر و حمایت بنگاه های آسیب دیده از سیاست پولی بهره بگیرد. این اقدام باید بصورت احتیاط آمیز صورت گیرد. به این معنی که دولت از یک سو، با کنترل سیاست پولی و جلوگیری از افزایش پایه پولی از ورود ایران به مرحله ابر تورمی جلوگیری کند. در خوش بینانه ترین حالت ایران تورم دو رقمی 50 درصدی را تجربه می کند. یعنی نیمی از اقتصاد ایران بی ثبات است. این در حالی است کشورهای توسعه یافته درگیر با کرونا بطور متوسط تورم 5 درصدی دارند. طبیعتاً آنها(کشورهای توسعه یافته) می تواند از سیاست پولی به راحتی استفاده نمایند. این در حالی است هرگونه سیاست پولی بی محابا سم مهلک برای اقتصاد ایران است. بنابراین در سال 99 احتیاط در سیاستهای پولی باید در دستور کار باشد.

 در آن سوی داستان، بخشی از خانوارهای ایرانی در مرز فلاکت اقتصادی قرار دارند و تورم شدیدی را تجربه می کنند. تورم 50 درصدی ایران در مقابل تورم 5 درصدی کشورهای پیشرفته به این معنی است که ایرانیان ده برابر  سخت تر زندگی می کنند. به عبارت دیگر یک خانوار ایرانی با درآمد ثابت اطمینان ندارد که در ماه های آینده بتواند اقلام اساسی خود را فراهم و حداقل معاش و حداقل کالری مورد نیاز را تامین نماید. اکنون تعدادی زیادی از ایرانیان در فقر بسر می برند و عده ای دیگر در انتظار فقر آینده هستند. فقر انتظاری یعنی تورم شدید مردم را در تامین حداقل اقلام مورد نیاز ناکام خواهد گذاشت. در این شرایط اگر بیکاری ناشی از کرونا را به آن اضافه کنیم، این احتمال بسیار زیاد و این وضعیت بسیار نزدیک خواهد بود. بنابراین حتما تهیه و تولید کالاهای اساسی بوسیله دولت باید محوری ترین برنامه دولت باشد. در دوران دفاع مقدس اصلی ترین برنامه اقتصادی دولت همین بود. شرایط فعلی به نوعی تداعی کننده وضعیت دوران جنگ است. بنابراین بازخوانی و بکارگیری سیاست آن دوران می تواند کارساز باشد.

 اکنون ایران در دو جبهه تحریم و کرونا در حال مبارزه و جنگ هست. لذا توزیع کالاهای اساسی بشدت توصیه می شود (سیاست های اقتصادی دوران جنگ). بهترین استراتژی تهیه و توزیع کالاهای اساسی به صورت کوپن است تا از فلاکت اقتصادی جلوگیری شود و از سوی دیگر سیاست پولی احتیاط آمیز مانع ورود ایران به کانال ابر تورمی خواهد شد. تاکید می شود سیاست پولی انبساطی (بویژه برداشت از صندوق ارزی) پایه پولی را تحت تاثیر قرار می دهد و اقتصاد ایران را از کانال تورمی به شرایط ابر تورمی افسار گسیخته منتقل نماید. در نتیجه، برای عبور از این فضا و دوران کرونایی، راهبرد سیاست پولی حداقلی و تامین و توزیع کالاهای اساسی حداکثری پیشنهاد می شود.


      

 

گروه خبری :اخبار دانشکده, اطلاعیه ها, اخبار تصویری    1399/02/29 ساعت :١٣:٢٤     تعداد نمایش:115    کد خبر:١٨٨١٦

 







 Copyright  © 2020 gsme.semnan.ac.ir . All rights reserved