جمعه ٠٩ خرداد ١٣٩٩
اوقات شرعی
اخبار > کرونا


    نسخه چاپي    ارسال به دوست   

 

   کرونا

 
    


سلسله مباحثی پيرامون اقتصاد كرونا

دفتر اول: به قلم دکتر علیرضا عرفانی (دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه سمنان)


مقدمه

اكنون نام كرونا براي مردم ما و مردم جهان نام شناخته شده ­اي است. پيدايش اين ويروس از حدود 5 ماه پيش تاكنون، چنان ابعاد مختلف زندگي بشر در اين كره خاكي را تحت تأثير قرار داده كه تقريباً هيچ لحظه­ اي بدون فكر كردن پيرامون اين ويروس سپري نمي­شود و بخش بزرگي از رسانه­ هاي مكتوب و غير مكتوب مرتباً در اين باره مي ­نويسند و مي­ گويند.

آشكارترين و شايد مهم­ترين و تأثيرگذارترين بعد اين پاندمي قرن، بعد انساني و شايد بهتر است بگوييم بعد جاني آن است. از اينكه اين ويروس جان ميليون­ها انسان در سرتاسر جهان را تهديد كرده و همچنان تهديد مي­كند، توانسته است تأثير عميق و قابل ملاحظه­ اي بر رفتار فردي و اجتماعي انسان­ها بگذارد. مردم از ترس جان و ابتلا شدن به اين ويروس، داوطلبانه و وسواس­گونه دستورات بهداشتي را رعايت كرده و رفتاراجتماعي خود را تنظيم مي­ كنند.

با توجه به نظر متخصصان پزشكي و نظر سازمان بهداشت جهاني، اين ويروس و جهش ­هاي ژنتيكي آن از این پس در جوامع انساني ماندگار است هرچند اثرات و گستره شيوع آن با تغييرات و فراز و فروهايي همراه است. بنابراين جادارد كه علاوه بر علوم پزشكي كه بطور تخصصي به آن مي ­پردازد، علوم ديگر نظير جامعه­ شناسي، مردم­ شناسي، مديريت، اقتصاد و غيره به ابعاد مختلف تأثيرگذاري اين ويروس و شرايطي كه متعاقباً بر رفتارها و مراودات انساني وارد مي ­كند، بپردازند.

انتخاب عنوان اقتصاد كرونا شايد اصطلاحي نامأنوس باشد اما با توجه به تأثيراتي كه بر ابعاد مختلف رفتاري انسان­ها و در نتيجه، انعكاس اين رفتار در عملكردهاي اقتصادي فردي و اجتماعي دارد، ورود اين اصطلاح در ادبيات اقتصادي توجيه ­پذير خواهد بود.

ما دراين سلسله گفتارها مي­خواهيم مرور و تحلیلی بر تأثيرات اقتصادي اين پديده عجيب از زواياي مختلف ارایه دهيم بدیهی است انديشمندان ديگر مي­ توانند نظرات ارائه شده را تعديل يا تكميل نمايند.

اقتصاد کرونا

الف- تقاضا

براساس نظريه­هاي اقتصادي، تقاضاي كل اقتصاد تجميع تقاضاي خانوارها براي مخارج مصرفي، تقاضاي سرمايه­گذاران بخش خصوصي براي مخارج سرمايه­گذاري، تقاضاي دولت براي تأمين مخارج جاري و عمراني، و تقاضاي بخش بازرگاني خارجي براي صادرت و واردات كالا و خدمات است. شرايط كرونايي تمامي مولفه ­هاي تشكيل دهنده تقاضاي كل اقتصاد را تحت تأثير قرار مي ­دهد كه به شرح آنها مي ­پردازيم.

مصرف

مخارج مصرفي خانوارها شامل هزینه ­های خوراک و پوشاک، هزينه حمل و نقل، هزينه تفريحات و مسافرت­ها، هزينه­ هاي آموزشي، هزينه­ هاي بهداشتي و .... مي­ باشد. در شرايط كرونايي به دليل رفتار خودمراقبتي خانوارها و ماندن اجباري در خانه و نيز فاصله ­گذاري اجتماعي اجباري و هوشمند، برخي از هزينه­ هاي خانوارها كاهش و برخي افزايش مي­ يابند. بطور قطع، هزينه ­هاي تفريحي و مسافرت­هاي برون شهري و به تبع آن، هزينه­ هاي حمل نقل بطور قابل ملاحظه ­اي كاهش مي­ يابد. هزينه­ هايي مثل برگزاري جشن­ها و عروسي­ ها و مهماني­ ها و حتي هزينه ­هاي مراسم سوگواري و هزينه­ هاي پوشاك و كالاهاي مصرفي كم دوام و بادوام نيز كاهش خواهد يافت. اما هزینه­ هایی مثل هزینه آب و برق، هزينه­ هاي بهداشتي و هزينه­ هاي ارتباطي مخابراتي و هزينه­ هاي اينترنت افزايش مي ­يابند.

آماری که توسط مؤسسه KASPR Datahaus منتشر شده، حاکی است ایران در بازه زمانی ۱۸ تا ۲۰ مارس (28 اسفند تا 1 فروردین) و در مقایسه میزان مصرف اینترنت با بازه زمانی ۱۲ تا ۱۴ فوریه (23 تا 25 بهمن) از نظر فشار وارده بر زیرساخت‌های ارتباطی و مخابراتی برای مصرف داده رتبه اول را در جهان کسب کرده است و کشورهایی مانند مالزی، اکوادور و کلمبیا رتبه‌های بعدی را کسب کرده‌اند. البته این فشار در کشورهای دیگری مانند ایتالیا، اسپانیا، سوئد، مالزی نیز قابل توجه بوده و همزمان با افزایش شیوع ویروس کرونا در کشورهای مختلف و اعمال سیاست‌های قرنطینه و خانه نشینی میزان مصرف اینترنت افزایش می‌یابد. بخش عمده این فشار بر اینترنت ناشی از استفاده از فضای مجازی برای مشاهده فیلم و سریال و استفاده از خدمات پخش ویدئوی آنلاین است.

در شرايط كرونايي مردم از رفتن به رستوران­ ها و هتل­ ها اجتناب مي­كنند و به نوعي به خودكفايي تأمين غذا در منزل مي­ رسند. بيشتر مواد غذايي بسته­ بندي شده و حتي ­الامكان پاستوريزه استفاده مي­كنند و كمتر به سراغ مواد غذايي فله­اي و روباز مي­روند. حتي برخي از مردم محدوديت­هايي براي رفتن به آرايشگاه­ها براي خود وضع مي­كنند و سعي مي­ كنند اين­گونه خدمات را خود به عهده بگيرند.

شايد موارد ديگري از تغيير رفتار مصرفي خانوارها را بتوان برشمرد كه همه اينها به تغيير آشكار در الگوي مصرفي خانوارها اشاره دارد. برخي از اين رفتارها ممكن است تبديل به عادت مصرفي شوند كه در شرايط پسا كرونايي نيز استمرار يابند. فعلا در صدد تأثير اين رفتارها بر كل اقتصاد نيستيم و در جاي ديگر به آن­ها خواهيم پرداخت. اما شايسته است به اين نكته در اينجا اشاره كنيم كه الگوي مصرفي خانوارهاي ايراني، طي چند دهه، تبديل به الگويي اسرافي با رويكرد مصرف كالاهاي خارجي شده است. لذا اصلاح الگوي مصرف و تطبيق آن با شرايط اقتصادي كشور ضرورت دارد. به نظر مي­رسد بروز شرايط كرونايي بعضي از اين رفتارهاي بد را بدون اعمال سياست­هاي خاص و بطور خودكار تغيير دهد. بند 8 از بندهاي 24 گانه سياست ­هاي اقتصاد مقاومتي ناظر بر همين امر است و فرصتي پيش آمده است تا توليد كنندگان داخلي با ارتقاء كيفيت كالاهاي خود و جلب رضايت خانوارهاي ايراني، به تسهيل و استمرار اين تغيير رفتار خوشايند احتمالي، كمك كنند.

با توجه به اين­كه نرخ تورم بر مبناي سبد مصرفي خانوارها محاسبه مي­گردد، بايد ببينيم تغيير الگوي مصرفي خانوارها تغييري در نرخ تورم ايجاد خواهد كرد يا خير. نرخ تورم کل کشور در فروردین ماه 99 برابر32.2 درصد بود که نسبت به اسفندماه 98، 2.6 درصد کاهش یافته است. البته برای اینکه کرونا بتواند تاثیر خود را بر تورم بگذارد باید زمان بیشتری بگذرد اما برخی هم معتقدند که این ویروس تاثیر تورمی نخواهد داشت. هرچند از این موضوع که کاهش تقاضا در این مدت به دلیل شیوع ویروس از عوامل اصلی کاهش فشار تورم در فروردین ماه بوده است نباید غافل شد اما هجوم مردم برای تهیه برخی اقلام مثل خوراکی‌ها قیمت آن‌ها را افزایش داده است.

بطور خلاصه می­ توان گفت که شرایط کرونایی الگوی مصرفی خانوارها را تغییر داده است و با توجه به نقش و وسعت تأثیر مصرف بر تقاضای کل اقتصاد، می­توان شاهد اثر این تغییر الگو بر سایر متغیرهای اقتصادی، حداقل در کوتاه مدت، بود که در مباحث آتی به آن ها خواهیم پرداخت.

ادامه دارد.....


      

 

گروه خبری :اخبار دانشکده, اطلاعیه ها, اخبار تصویری    1399/02/27 ساعت :١٢:٣٢     تعداد نمایش:82    کد خبر:١٨٧٩٥

 







 Copyright  © 2020 gsme.semnan.ac.ir . All rights reserved